MENDERES: ”Demokrasi Yıldızı?” (*)

(*) Gerçek uğraşı  savunmanlık olan Şevket Çizmeli’nin kitabı.  Arkadaş Yayınları, 2007.

Bir dönemi ayrıntılarıyla ve bilinmesi gerekli yönleri ile gözlerimizin önüne seren değerli bir yapıt.

Cumhuriyet’in kuruluş sürecinin hemen ertesinde, belki de dünyada eşi görülmemiş bir hız ve ustalıkla yaşama geçirilen “devrimler”in kökleşmesi, bir daha tartışılmaması adına bir başka önemli konuda daha devrim gereksinimi vardı. “Din Devrimi”.

Bu gerekliliğin farkında olan Mustafa Kemal sağlığında namaz çağrısı olan ezanı Türkçe okutmuş, Kur’an’ın Türkçe çevirisi için de gerekli girişimlerde bulunmuştu. Hatta, camilerde yakarışın da Türkçe olması gereğini göz ardı etmemişti.

Gerçekte, belirli süreçleri sırasıyla yaşamamış Anadolu toplumunda yaşama geçen devrimlerin sonsuza dek yaşaması da  kendini  “din” olarak gösteren zayıf halkanın güçlendirilmesine bağlıdır.

Adından başka hiç bir şeyi “demokrat” olmayan parti, 14 Mayıs 1950 seçimlerinde ezici üstünlükle iktidara egemen olduktan sadece bir ay sonra Türkçe ezanı, Arapça’ya çevirmiş. Bu eylemi bile, bu zayıf halkanın kullanılacağının kanıtı gibidir.

Yine, kitaptaki bazı bölümlerde tarihler, kişi ve kurum adları değiştirilip günümüzden tarihler, kişi ve kurum adları eklense anlamından hiç bir şey yitirmez. Diğer bir deyişle, zaman, kişiler ve kurumlar dışında öylesine benzerlikler vardır ki; bugün yazgı olarak algıladığımız yığınla derdin mayası o yıllarda çalınmıştır.

İşin ilginci, 27 Mayıs’a giden yolun taşlarını kendileri döşeyen ve bir bakıma ettiklerini bulan bildik kadro, 27 Mayıs sürecinde uygulanan “aşırı” yaptırımlardan kaynaklanan  duygusallık zırhına kavuşmuşlar. Bu zırh, izleyen süreçte aynı doğrultuyu kendine rehber edinen farklı adların siyaset basamaklarını hızla tırmanmasına katkıda bulunmuştur.

1950-1960 sürecini yaşamamış birisi olarak kitapta anlatılanlar fazlasıyla ilgimi çekti.

Okumanızı öneririm.

CEYHUN BALCI, 25.11.2007